Ankara’nın önemli simgeleri denince aklımıza başta Anıtkabir ve Ankara Kalesi gelir. Tarihsel olarak en önemlisi Ankara Kalesidir. Kalenin tarihi Hititlere kadar dayanır. Tarihçiler genel olarak bu görüşü kabul ederler. Kalenin ilk kez Romalılar tarafından surlarla çevrildiği, bu surların ise zamanla yıkıldığı sonraları tekrar yapıldığı ve günümüze kadar ulaştığı bir gerçektir.
Kalede Türkler tarafından yapılan en eski eser ise iç kaledeki (1197-1198) yapımı Alaeddin Camiisidir. Cami halen restore edilmektedir.
Ankara Kalesi 1073 yılında Selçukluların, 1354 yılında ise osmanlılıların hakimiyetine girmiştir. Selçuklu sultanı Kutalmışoğlu Süleyman Şah döneminde Selçuklu hakimiyeti başlamıştır. Kısa bir süre haçlı seferleri sırasında haçlıların eline geçen kale yine Selçuklu sultanlarından 1. Kılıçarslan’ın oğlu Melik Arap tarafından tekrar Selçuklu yönetimine geçmiştir. (*1)
Osmanlı döneminde kale zaman zaman cezaevi olarak da kullanılmıştır. 1832 yılında Mısır Valisi Mehmet Ali paşanın oğlu İbrahim paşa tarafından kalede onarım yapılmıştır. Bu onarım sırasında Roma dönemine ait sütun ve lahit parçaları ile heykeller de kullanılmıştır. Kaleye çıkışta kale duvarlarında ve kalenin hemen hemen her tarafında bu eserleri görmek mümkündür.
 |
 |
Kale iç ve dış kale olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Batı ve güney duvarlarında 42 adet beşken burç mevcut iken günümüze bu burçların çok azı intikal etmiştir. Kale yabancı gezginlerinde ilgisini tarih boyunca çeken bir yapı olmuştur ve hakkında çok sayıda yazı yazılmıştır.
Dış kalenin Atpazarı kapısının burcunun üzerinde 1885 yılında yapılan saat kalesi mevcuttur. Kalenin kuzey tarafının tam karşısında Hıdırlık Tepe mevcuttur. Bu tepenin etrafının da geçmişte tahkim edildiği ancak günümüze ciddi bir kalıntı kalmadığı görülmektedir.
Kale ve civar mahallelerde özellikle gayri müslimlerin yaşadığı bölgelerde çıkan ve 3 gün 3 gece süren büyük yangında önemli ölçüde tahribat olmuştur . 1916 yılında çıkan bu yangın zamanın imkansızlıklarından dolayı 3 gün sonra kontrol altına alınabilmiştir.
Günümüzde kalenin giriş ve çıkış yolları ile batı cephesi önemli ölçüde restore edilmiştir. Doğu cephesi ise halen eski kale evleri ve gecekondulardan oluşmaktadır. Kalenin turistik değeri çok önemlidir, bu bakımdan buralarında restore edilmesi gerekir. Doğu cephesi Demirtaş Mahallesinde tarihi mezarlıklar mevcut iken günümüzde ancak bir kısmı mevcudiyetini korumaktadır. Anadolu Selçukluları döneminde defin yapılan bu mezarlık Kırklar veya Kadılar mezarlığı olarak adlandırılmaktadır. 400 metrekare ve etrafı çevrili olan bu mezarlıkta görevli personel bulunmamaktadır. Mezar taşlarının süslemelerinin sanatsal değerinin yüksek olduğu bilinmektedir. (*2)
Kırklar Mezarlığının hemen yakınında Molla Büyük Camii ve tarihi bir şadırvan bulunmaktadır. Caminin iç dekorasyonunun çok güzel olduğu bölgedeki ilgililer tarafından belirtilmiştir. Ancak restorasyon nedeni ile kapalı olduğundan caminin iç kısmından fotoğraf çekme imkanı olmamıştır.
Kalenin Akkale kısmının altında gizli tünellerin ve sığınakların bulunduğu, bu tünel ve sığınakların ziyarete açılmadığı, ancak zaman zaman böyle girişimler olduğu basında çıkan yazılardan bilinmektedir. Hatta Alaeddin Camisinden Hacı Bayram Camisine kadar giden ve bugün kapalı olan bir tünelin mevcudiyetinden bahsedilmektedir. Sadece Ankara Kalesinde değil ülkemizde mevcut çoğu kalede güvenlik amacıyla gizli geçitlerin olduğu bilinmektedir.
Geçmiş yıllarda dehliz ve gizli geçitler define arayıcılarının uğrak yeri olmuş, bu arada önemli ölçüde tahribata uğramışlardır.
Kaleyle ilgili bazı kısa bilgiler : (*3)
- Almanlar’ın yardımıyla 1945 yılında kalenin altına sığınak yapılmıştır.
- Sığınak duvarlarının kalınlığı 7 mt. olup, her türlü saldırıya karşı korumalıdır.
- 20 bin kişi kapasiteli olup havalandırma, aydınlatma, ısıtma ve haberleşme tertibatı bulunmaktadır.
Ankara Kalesi’nin tamamiyle bir bütün halinde restorasyonunun tamamlanması halinde başkentimizin turistik değeri daha fazla önem kazanacaktır. Turistik ve geleneksel el sanatlarının satışının yapıldığı iş yerleri de bu yönden gereken katkıyı sağlayacaktır.
 |
 |
 |
 |
Ankara’ya gelen gezginlerin önemli ziyaret yerleri arasında tarihi bir değer olan kalenin tarihsel özelliğinin korunması ve geliştirilmesi Ankara’ya önemli bir hizmet olacaktır.
Sağlıklı günler dileğiye esen kalınız.
Ali İyibil
(*1) Erdoğan, Abdülkadir. “Ankara Kalesi ve Alaeddin Cami” Ankara Büyükşehir Belediyesi yayınları.
(*2) İyibil, Ali: “Ankara Kalesi ve Kırklar Mezarlığı” Çekimetkisi/Zamananotlar.
(*3) Balaban, Haluk: “Ankara Kalesi hakkındaki gizli sığınaklar.”
(Fotoğraflar yerinde tarafımca çekilmiştir.)
Son yorumlar